تاریخچه و نقش خودروها در اکتشاف، تولید و انتقال مواد نفتی در ايران- بخش آخر

سه شنبه هفدهم مرداد ماه 1396تاریخچه و نقش خودروها در اکتشاف، تولید و انتقال مواد نفتی در ايران- بخش آخر

کامیون های باری و تانکر، اتوبوس، مینی بوس و کشنده های تانکر و تریلر بنز  آلمانی:

اولین نشانه‌های تولید کامیون بنز به مدل 10 چرخ برمی‌گردد که مرسدس بنز آلمان (MERCEDES BENZ) نسخه‌های ابتدایی آن را سال 1896 میلادی تولید کرد. سال 1959 میلادی، دوره جدید تولیدات سنگین این شرکت با محصولی به نام «کورزهابر» آغاز شد. این سری از تولیدات می‌توانستند بارهایی با وزن‌های بین 4، 7 تا 18 تن را حمل کنند. استفاده از فناوری و طراحی به ‌روز باعث شد از این خودرو بیش از انتظار سازندگانش استقبال شود.

انواع بسیاری روی این خودرو تولید شد، از پیکاپ و کفی ‌دار گرفته تا اتوبوس و آمبولانس. همچنین از این خودروها در ساخت ماشین‌های آتش‌نشانی، صنایع راه و ساختمان و نظامی نیز استفاده می‌شد. قدرت مناسب پیشرانه از یک طرف، قابلیت‌ رفاهی راننده و مهم‌تر از همه سادگی در استفاده، سری جدید را با موفقیت چشمگیری روبه‌رو کرد. این خودرو بین سال‌های 1967 تا 1968 میلادی با تغییر چهره مختصری مواجه شد. جلوی پنجره برجسته‌تر شد و چراغ‌ها کمی بیشتر بیرون آمد. شیشه جلو نیز برای بهبود دید راننده، عریض‌تر شد.

از اواسط دهه 1970 تا ابتدای دهه 1980 میلادی،‌ مرسدس بنز آلمان نسخه سنگین این خودرو را با ظرفیت 12 تا 26 تن راهی بازار کرد. همان ایام بود که بازارهای آمریکای جنوبی، عربستان و آفریقا بشدت خواهان این خودرو شدند. بین سال‌های 1965 تا 1984 میلادی مدل ساده و سبکی از این خودرو با نام "LP608" روی خط تولید‌ رفت.

این مدل به اسم کابین مکعبی مشهور بود که ایرانی‌ها بیشتر آن را با نام "خاور 608" می‌شناختند و ظرفیت بار آن نیز بین 6 تا 11 تن برآورد می‌شد. آنچه "ایران‌خودرو دیزل" تولید می‌کند، مجهز به یک موتور 5/11 لیتری (11580 سی‌سی) با آرایش 6 سیلندر خطی است و سرعت نهایی این مدل نیز 98 کیلومتر در ساعت اعلام شده است.

در ایران به طور رسمی از سال 1327 شمسی محصولات سواری بنز وارد کشور شد. سپس از سال 1334 شمسی اولین مدل‌های کامیون بنز را به نام یونیماگ وارد کشور شد. از این محصولات در ابتدای ورودشان به دلیل رقابت با محصولات آمریکایی همچون ماک استقبال چندانی نشد؛ به همین دلیل واردکنندگان برای پیدا کردن بازار فروش از شهرت نام محصولات آلمانی که در آن زمان مورد توجه ایرانیان بود استفاده کردند. اوایل دهه 1340 شمسی شرکت ایران ‌ناسیونال که تا آن زمان فقط به تولید اتوبوس‌های بنز اقدام می‌کرد، شرکت خاور را تاسیس کرد و به تولید کامیون‌های 6 چرخ 1921 و دو نوع 10 چرخ 1926 و 1924 مشغول شد. این کامیون‌ها تا سال‌های سال و حتی امروز نیز در شرکت خاور که اکنون به ایران ‌خودرو دیزل تغییر نام داده، در حال تولید است. اواخر دهه 1370 و شروع دهه 1380 این شرکت به دلیل محدود بودن کشنده‌های به روز و مدرن در کشور اقدام به تولید کشنده‌های آکسور به رنگ سفید و تعداد محدودی با رنگ آبی کرد که سهم بسیار مهمی در صنعت حمل و نقل باری کشور به عهده گرفتند.

خودروهای مرسدس بنز در انواع مختلف از قبیل: کامیون های باری و تانکر، کامیون خاور، انواع کشنده هاي تریلر و تانکرهای حمل مواد نفتی در سراسر کشور، همچنین مینی بوس ها، جهت جابجایی نوبتکاران واحدهای نفتی در اختیار ادارات قرار مي گرفت و اتوبوس های مسافری در مناطق نفتخیز و برخی ماشين های آتش نشانی بنز در صنعت نفت به طور جدی فعال بوده و بخش عظیمی از ناوگان خودرویی اين صنعت را تامین می کنند.

photo_2017-08-09_10-31-38

خودروهای پیمانکاری و استیجاری در صنعت نفت:

در شرکت ملی مناطق نفتخیز به جهت توسعه و کثرت میادین نفتی و زیاد بودن حجم عملیات، نیاز مبرم به خودرو وجود داشت. از اين رو خودروهای خریداری شده شرکت نفت، بعضا كفايت نمي كرد. شرکت نفت به منظور کاهش هزینه های خرید خودرو، هزینه های تعمیراتی و سایر هزینه های متفرقه، خودروهاي مورد نیاز را از طریق پیمانکار ثالث تهیه و تامین می كرد.

به عنوان مثال پیمانکاری شخصی به نام حاج نسرین در اهواز تعداد بسیار زیادی خودرو از قبیل جیپ های استیشن و پیکاپ، شورولت و دوج های پیکاپ و استیشن و بلیزر آمریکایی را تامین كرده و در اختیار شرکت نفت قرار می داد. یا پیمانکاري به نام مستوفی زاده در مسجدسلیمان تامین کننده خودروهایی از قبيل پژو، دوج، شورولت های آمریکایی و ... بود. تامين سوخت و تعمیرات کلیه خودروها به عهده و هزینه شرکت نفت انجام می شد.

در بعد از انقلاب تا به امروز تامین خودرو به صورت قبلي برچیده شد و خودروهای مورد نیاز شرکت نفت، به شیوه ای دیگر از طریق پیمانکار و به صورت استتیجاری تامین مي شود، بدین صورت که کلیه هزینه های راننده، سوخت و سایر هزینه های تعمیراتی و غیره به عهده پیمانکار و یا مالک خودرو بوده و کرایه خودرو به صورت ماهیانه و با کسر هزینه های بیمه و مالیات به پیمانکار و مالک خودرو پرداخت می شود.

در حال حاضر کلیه خودروهای رسمی شرکت نفت در مناطق نفتخیز و سایر شرکت های فرعی و وابسته، همچنین خودرو های استتیجاری در اختیار شرکت نفت، اعم از خودرو های سنگین، سبک و سواری از شرکت های خودروسازي داخل تهیه و تامین می شود؛ به جز خودروهای خاص که تامین آنها از داخل میسر نباشد. اهم این خودرو ها عبارتند از: خودروهای سنگین (که شرح آن به تفصیل گفته شد) و برخی خودرو های سبک و سواری شامل: نیسان رونیز، نیسان وانت، دوو تک کابین، استیشن های سوزوکی، ویتارا، تویوتا دو کابین هایلوکس سواری سمند، پژو 405 و پارس، پراید، وانت پیکان و غیره ...

photo_2017-08-09_10-37-15

انجام تست ها و  بازرسی های روتین ماهیانه خودروها در صنعت نفت:

خودرو ها در صنعت نفت به جهت ایمنی و سلامت کامل سرنشین ها، همچنین نیاز به در دسترس و آماده بودن خودرو براي حضور در عملیات، همين طور تسریع درکار ها، بايد به صورت روتین و ماهیانه مورد آزمایش و تست های مختلفی قرار گيرند.

اين آزمايش ها براساس قواعد و قوانین استانداردها و به جهت سلامت خودرو از لحاظ امکان ادامه کار با رعايت اصول ایمنی انجام مي گيرد. از اين رو کلیه خودروها در هر ماه، در تاریخ مشخص، مورد آزمايش قرار گرفته و برچسب هايي بر شیشه آنها الصاق می شود. راننده خودرو و یا کارمند مربوطه که خودرو تحویل وی می باشد، موظف است تا در تاریخ مذکور جهت انجام مراحل بازرسی مربوطه به تعمیرگاه اداره ترابری مراجعه نموده وخودرو را در اختیار بازرسان قرار دهد

پس از انجام بازرسی در صورتی که خودرو کاملا بی عیب باشد مجوز و تاییدیه سلامت خودرو صادر می گردد و در غیر این صورت کلیه معایب خودرو یادداشت و در تعمیرگاه نسبت به رفع اشکالات اقدام می گردد. البته این بازرسی شامل کلیه خودروهای پیمانکاری که از طرف پیمانکار تهیه می گردید هم می شود. بدین صورت که کلیه مراحل مانند خودروهای شرکت نفت انجام مي شود، ولی رفع عیب، همچنین کلیه هزینه های مربوطه به عهده پیمانکار و یا مالک خودرو است.

اداره کنترل تخلفات و تصادفات خودرو ها در صنعت نفت:

همان طور که بازرسی و آزمایش خودروها به صورت ماهیانه انجام می گيرد، رعایت کلیه موارد ایمنی، همچنین قوانین راهنمایی و رانندگی، چه در داخل شهر و یا حومه، توسط راننده یا کارمند مربوطه که خودرو را در اختیار دارد، الزامی است.

اهم این مقررات که ملزم به رعایت آنها هستند عبارت است از: بستن کمربند ایمنی، رعایت سرعت مجاز با توجه به تابلوها و علائم رانندگی، سوار نکردن سرنشین بیش از حد استاندارد و غیره. همچنین برخی مقررات توسط شرکت ملی نفت تعیین گردیده که راننده خودرو ملزم به رعایت آنها است و سرپیچی از آنها تخلف محسوب مي شود.

کلیه موارد اعلام شده فوق الذکر علاوه بر مقررات ایمنی و راهنمایی و رانندگی مجموعه قواعد و مقرراتی هستند که کلیه کارکنان که از خودرو شرکتی استفاده می نمایند، ملزم به رعایت آنها هستند. و مسئولیت کنترل بر رعایت آنها بر عهده اداره ای به نام  تخلفات و تصادفات می باشد که زیر نظر اداره ترابری انجام وظیفه می نماید.

بازرسان تخلفات و تصادفات یا به اصطلاح اينسپکتور که کلمه انگلیسی (Inspector) بازرس است، در سطح منطقه عملیاتی در 24 ساعت شبانه روز با خودرو های مشخصی که مجهز به چراغ های خطر چشمک زن، رادیو بی سیم و یا وینچ و وسیله یدک کش خودرو تصافی و آسیب دیده است، گشت مي زنند و در صورت مشاهده تخلف، شخص بازرس نسبت به یادداشت شماره شرکتی خودرو یاد شده مبادرت می کند.

سپس اين گزارش از طریق اداره ترابری به رئیس اداره مربوطه ارسال و رئیس اداره توضیح تخلف یاد شده را از کارمند مربوطه خواستار مي شود تا نتیجه را به ترابری گزارش نماید. چنانچه خودرو شرکتی با خودرو دیگر تصادف كند،د راننده خودرو شرکتی علاوه بر مطلع ساختن پلیس راهنمایی ورانندگی می بایست به بازرس تخلفات و تصادفات اطلاع دهد تا سر صحنه تصادف حاضر شوند وگزارش خودرو را تنظیم كند.

در صورتی که خسارت وارده به خودرو شرکتی با خطای راننده خودرو شرکتی صورت گرفته باشد خسارت واره بر عهده راننده خطاکار خواهد بود که پس از بررسی خسارت به اموال شرکت نفت از حقوق وی کسر خواهد شد.

ساعات کارکرد روزانه خودرو ها:

ساعات کارکرد روزانه خودروها در صنعت نفت با توجه به نیاز های عملیاتی و غیر عملیاتی به سه زمان متفاوت 8 ،16 و 24 ساعت تقسیم می شوند. تعیین این زمان ها هم معمولا با رنگ قرمز جهت شناسایی بازرسین تخلفات روی بدنه آن هم در سه جهت خودرو، یعنی دو طرف چپ و راست و پشت خودرو که کاملا از اطراف قابل روئیت باشد، درج می شود.

خودرو هایي كه جهت کارهای اداری استفاده مي شوند فقط در 8 ساعت کار اداری به كار گرفته مي شوند. برخي خودروها براي مدت زمان 16 ساعت، يعني تا 8 ساعت بعد از وقت اداری مورد نیاز هستند؛ مثلا براي تعویض کارکنان نوبتکاری و غیره. و بالاخره زمان 24 ساعت کار براي کارکنان عملیاتی است که احتمال حضور در طول شبانه روز مورد نياز وجود دارد یا برخی ادارات که حضور در بعد از وقت اداری مورد نیاز است؛ مثل برخی پروژه ها و یا ماموریت های اداری در مناطق نفتخیز و....

خودروهای اسقاطی و مازاد:

خودروهایی که جهت کار در صنعت نفت خریداری می شود، با توجه به عمر مفید خودرو و کارکرد آنها در مناطق عملیاتی سخت و یا جاده های ناهموار، عمر مشخصی دارند كه تعیین آن بر اساس کیلومتر خودرو ها، مدت زمان كاركرد و بازدید ها و گزارش هاي کارشناسان در اداره ترابری انجام مي گيرد.

اين خودروها پس از سپرس شدن زمان مربوطه، به طورکامل از ناوگان عملیاتی صنعت نفت خارج شده و روانه انبار از رده خارج يا مازاد، كه در نفت معمولا به آن سلویج (Salvage) گفته مي شودانبار مازاد کالای اسقاطی شرکت نفت می گردند، البته خودروهایی که در طول عملیات تصادف کرده وآسیب های جدی دیده باشند وقابل تعمیر نبوده ویا اینکه هزینه تعمیر آنها مقرون به صرفه نباشند هم جزو همین خودروها هستند. و سپس طی انجام یک فرایند، مزاید عمومی این خودرو ها به فروش رسیده و از انبار تخلیه می گردند.

شناسایی خودرو ها در صنعت نفت با استفاده از شماره گذاری و کدگذاری:

خودروهاي نفت

کلیه خودروهاي صنعت نفت، جهت شناسایی در هر شهر و یا منطقه، کدگذاري و يا شماره گذاري شده و كد يا شماره سریال مشخصی به آنها داده مي شود. خودروهاي شرکت ملی نفت در مناطق نفتخیز، با توجه با كثرت آنها، از قواعد و مقررات خاصی تبعیت می کنند.

اين روش طی عمر یک صد و چند ساله صنعت نفت تا کنون تغییراتی را داشته است. ولی کار کدگذاری بر اساس قاعده و مقرراتی انجام مي شود. بدین صورت که در ابتدا آرم یا لوگوی شرکت نفت الصاق می گردد و در زیر آن نام شرکت اصلی نفت و سپس نام منطقه و یا شرکت های فرعی و یا وابسته درج می گردید، و در نهایت یک مجموعه سه عددی شامل کدهای مختلف در زیر آنها در یک ردیف نوشته می شود.

بدین ترتیب که کد اول از سمت چپ که یک عدد دو و یا سه رقمی است، بیانگر کد منطقه عملیاتی نفت است و هر منطقه نيز کد مختص خودش را دارد. به عنوان مثال کد 301 مربوط به منطقه اهواز بوده و اگر این خودرو در گچساران مشاهده شود، مشخص بوده که مربوط به اهواز است. کد دوم که یک عدد چهار رقمی و یا سه رقمی است (البته این کد ها به مرور زمان طی عمر یکصد و چند ساله تاریخ نفت دستخوش تغییرات قرار گرفته اند) بیانگر نوع خودرو است. البته کد نوع خودرو در تمام مناطق عملیاتی ثابت است.

به عنوان مثال کد 439 خودرو نیسان دوکابین و یا کد 254 خودرو نیسان رونیز است كه در تمام مناطق با همین شماره ثبت می شود. در نهایت عدد سوم که معمولا یک عدد سه رقمی است، شماره سریال یا ردیف خودروها است. این شماره هم از کوچکترین عدد سه رقمی شروع و حداکثر تا بزرگترین عدد سه رقمی ادامه مي يابد.

لازم به توضیح است در مقاطع زمانی نام منطقه عملیاتی به صورت حروف مخفف شده و به زبان انگلیسی روی خودرو درج می شود که آن هم از قاعد خاصی تبعیت می کند و بدین صورت نام هایی که یک کلمه و یک سیلاب هستند، معمولا حرف اول و حرف آخر آنها مي آيد. اگر دو سیلاب باشند معمولا حرف اول از سیلاب اول، حرف اول از سیلاب دوم و حرف آخر آن استفاده می شود (البته برای خلاصه تر کردن از دو حرف آن استفاده می شود یعنی حرف اول هر سیلاب).

اما نام هایی که از دو کلمه تشکیل می شود، در انگلیسی با حرف ربط "آی" (i) بهم متصل شده اند. مانند مسجدسلیمان که اختصار آن با استفاده از حرف آی (M.I.S  ) شده است. البته روی خودروها فقط (MS) و فارسی آن هم (م س) استفاده شده ولی در کلیه مکاتبات از مخفف (M.I.S) شده است.

ساير اختصارها مانند: اهواز– از (AZ)، مسجدسلیمان- م س (MS)، آغاجاری-آج (AJ)، گچساران-گ س (GS) و آبادان ( ABD) و یا (AD)  استفاده می شود. البته این روند کد گذاری طی دهه های متوالی دستخوش تغییراتی گردیده، مثلا نام منطقه برداشته شد و کد منطقه اضافه شده و یا کدهای منطقه هم چند بار تغییراتی داشته اند، همچنین لوگوهای شرکت نفت چندین بار تغییر كرده است.

زمانی هم که خودروهای پیمانکاری اضافه شد، براي تشخیص و تمایز خودروهای شرکتی و پیمانکاری حرف اول نام پیمانکار روی خودرو درج شد که با خودروی شرکتی قابل تمیز دادن باشد. مثلا در منطقه اهواز که به لحاظ فعالیت های نفتی وسیع بود، و بخش مهمی از خودرو های مورد نیاز از طرق پیمانکار تامین می گردید (که معمولا سوخت این خودرو های با شرکت نفت تامین می شده و سایر هزینه های تعمیراتی وغیره به عهده پیمانکار بود) براي تمايز این خودرو از خودروهای شرکت نفت، روی بدنه آنها کد و علائم دیگری قرار مي گرفت.

مثلا خودروهای شرکت نفت اهواز  (AZ) نشان داده می شد و خودروهای پیمانکاری با (AZN) مشخص می گردید. یعنی اولی اهواز و دومی اهواز- نسرین (نام پیمانکار).

امروزه هم تامین بخشی از خودروها در مناطق نفتخیز، به جهت وسیع بودن منطقه عملیاتی و نیاز به خودروهای بیشتر، از طریق پیمانکار تامین می شود که به آنها خودروهای استیجاری گفته می شود و آنها هم قاعده و قوانین خاصی جهت کدگذاري دارند که با خودروهای شرکتی کاملا متفاوت است.

بدین صورت که علاوه بر لوگوی شرکت ملی نفت، یک کد سه رقمی نوع خودرو و سپس شماره سریال آن و در نهایت نام اداره و یا مدیریتی که خودروهای استیجاری برای آن کار می کنند، مي آيد. این مجموعه لوگو، نام منطقه و کدهای شناسایی خودرو، معمولا در سه جهت خودروها درج می شود، که دو طرف روی درهای جلو، در دو سمت راننده و شاگرد، همچنین روی درب عقب که بخوبی در همه جهات خودروي در حال حرکت، قابل دیدن و شناسایی است.

تهيه و تنظيم: پرويز آريانفر

منابع :

مجله ماشین

عصر خودرو